Ludgeri kerk met Arp-Schnitger-orgel in Norden
Op de marktplaats van Norden – misschien de grootste in Duitsland – staat het heden grootste sacrale bouwwerk van Ostfriesland. Het uit inheemse bakstenen en tuf, een steen met een vulkanische oorsprong uit de Eifel, gebouwde godshuis werd van 1980-1985 omvattend gerestaureerd.
De start van de bouw ligt in de 13e eeuw. De Ludgeri-kerk was vroeger een eenvoudige zaalkerk met terzijde staande, iets later gebouwde klokkentoren, die tot heden zijn oorspronkelijke vorm heeft behouden. De oude kerk vindt men in het langschip van het huidige kerkgebouw verkort terug. Aan dit langschip werden als eerste het in de 14e eeuw begonnen dwarsschip en dan het koor (vanaf 1445) aangebouwd. Binnenin wordt de blik onmiddellijk getrokken door het oostelijke deel van het gebouw.
Achter het middelste kruisgewelf van het dwarsschip rijst in de oorspronkelijke kleuren wit en rood het uit drie zones opgebouwde koor op. In de kooromloop worden nu de beelden van Bamberger zandsteen bewaard, die rond 1230-50 ontstaan zijn en vroeger de blinde arcade van de dwarsschipgevel sierden. De Ludgeri-kerk is rijk aan kostbare inrichtingsstukken. Zo bijvoorbeeld het protestantse schriftaltaar uit 1582 met een laatgotische, met snijwerk versierde baldakijn. De in vergoude letters weergegeven woorden van het Avondmaal werden van onder een schilderij van niet bepaald hoge kwaliteit blootgelegd. Op de buitenkant van de vleugels staan de tien geboden. Eveneens in het koor bevindt zich het laatgotische sacramentshuis uit 1480 van Bamberger zandsteen. Het met snijwerk versierde koorgestoelte uit 1481 stamt ook uit de late gotiek. De kansel draagt het jaartal 1712.
Het pronkstuk van de Ludgeri-kerk is het ver buiten de grenzen van Ostfriesland bekende driemanuaalsorgel met zelfstandig pedaal en 46 registers. De beroemde orgelbouwmeester uit Hamburg, Arp Schnitger, die tussen 1684 en 1714 in Ostfriesland werkte, heeft deze tussen 1686 en 1692 gebouwd. Opmerkelijk is ook haar ongebruikelijke asymmetrische ordening rond de zuidoostelijke vieringspilaren, die aan de bijzondere eisen, akoestisch verschillende delen van de ruimte qua klank zo goed mogelijk gelijk te bereiken, op een geniale manier voldoet. Hierbij staat de pedaaltoren apart in het dwarsschip, terwijl de vier manualen (rugpositief, hoofdwerk, borstpositief en bovenpositief) uit het hoogkoor schuin naar het tegenoverliggende dwarsschip zijn gericht.
Dat het orgel na veel veranderingen in de loop van de tijd en beschadigingen door uitdrogen weer haar oorspronkelijke klank terug heeft gekregen, is aan de orgelbouwer Jürgen Ahrend uit Leer-Loga te danken, die het werk volgens strenge regels van de monumentenzorg en artistieke maatstaven tussen 1981 en 1985 grondig restaureerde. Beschadigde originele onderdelen van het orgel werden gerepareerd, veranderde onderdelen gerestaureerd en niet meer aanwezige onderdelen gereconstrueerd, waarbij andere Arp-Schnitger-orgels ter vergelijking werden gebruikt. Het consequente herstel in de originele staat heeft tot een overtuigend resultaat geleid. Het instrument maakt indruk door zijn fascinerende, edele en veelkeurige klank. Ook van de buitenkant laat het orgel sinds 1990 weer haar oorspronkelijke, kostbare gezicht zien.
Adres
Ev.-luth. Pfarrgemeinde
Am Markt 66
26506 Norden
Tel 0 49 31 / 1 89 70
E-mail
kg.norden@evlka.de
Internet
www.norden-ludgeri.de
